Trang chủ › Sống khỏe mùa lạnh
Nghỉ Tết: 5 rủi ro sức khỏe lớn nhất và cách tránh từng cái
20/11/2026 · 9 phút đọc
Trong 9 ngày nghỉ Tết Nguyên đán 2026, cả nước có 381 vụ tai nạn giao thông làm 230 người chết, theo Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia. Đầu tháng 1/2026, Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận nhiều ca ngộ độc methanol do rượu pha từ cồn công nghiệp. Bác sĩ tim mạch thế giới thì có hẳn một cái tên cho tình trạng loạn nhịp tim sau những cuộc nhậu ngày lễ: "holiday heart".
Phần lớn rủi ro dịp lễ Tết xoay quanh 3 thứ: rượu bia, ăn uống thất thường, và đi lại nhiều. Bài này gom 5 rủi ro lớn nhất, giải thích cơ chế bằng nghiên cứu, kèm việc cụ thể để tránh từng cái.
1. Rượu bia và tay lái: rủi ro chết người phổ biến nhất
Số liệu của Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia:
| Dịp nghỉ | Số vụ | Người chết | Người bị thương |
|---|---|---|---|
| Tết Dương lịch 2026 (4 ngày) | 196 | 94 | 154 |
| Tết Nguyên đán 2026 (9 ngày, 14-22/2) | 381 | 230 | 274 |
Tết 2026 giảm mạnh so với năm trước nhờ xử lý nghiêm nồng độ cồn, nhưng trung bình vẫn khoảng 25 người chết mỗi ngày nghỉ Tết. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ hiện cấm tuyệt đối điều khiển phương tiện khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn, nghĩa là uống một cốc bia cũng đã vi phạm.
Việc cụ thể: thống nhất trước ai là người không uống để lái xe, hoặc đặt taxi, xe công nghệ trước khi đi tiệc. Đừng tin cảm giác "tỉnh rồi": nồng độ cồn giảm theo thời gian gan chuyển hóa, không theo cảm giác.
2. Rượu giả, rượu không nhãn: ngộ độc methanol
Methanol (cồn công nghiệp) có trong rượu giả hoặc rượu pha cồn không rõ nguồn gốc. Theo Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai, giai đoạn đầu người bệnh chỉ thấy như say rượu bình thường, nên rất dễ bỏ qua. Methanol được gan chuyển hóa thành chất độc gây tổn thương mắt, não; triệu chứng nặng có thể xuất hiện sau nhiều giờ: nhìn mờ, đau đầu, đau bụng, khó thở, lơ mơ, co giật. Bác sĩ cảnh báo tổn thương não do methanol có thể bị nhầm với đột quỵ, làm chậm chẩn đoán.
Bằng mắt thường không phân biệt được rượu có methanol với rượu thường. Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) nhiều năm liền ra cảnh báo về ngộ độc rượu dịp cuối năm.
- Chỉ uống rượu có nhãn mác, nguồn gốc rõ ràng, mua ở nơi tin cậy.
- Không uống rượu ngâm, rượu tự pha không rõ nguồn, "rượu quê" lạ.
- Ai đó sau tiệc kêu nhìn mờ, đau bụng, khó thở hoặc lơ mơ: đưa đi viện ngay, nói rõ đã uống rượu gì, ở đâu. Đừng để "ngủ cho tỉnh".
3. "Holiday heart": loạn nhịp tim sau những cuộc nhậu
Thuật ngữ "holiday heart syndrome" xuất hiện từ một nghiên cứu năm 1978, mô tả rung nhĩ (một kiểu loạn nhịp tim) sau khi uống nhiều rượu, thường gặp quanh các kỳ nghỉ lễ. Một nghiên cứu của Đại học California San Francisco (UCSF) trên người từng bị rung nhĩ ghi nhận khả năng xảy ra cơn rung nhĩ cao gần 4,5 lần khi họ đang uống rượu; một nghiên cứu khác dùng cảm biến đo cồn đeo trên người thấy uống 1 ly trong 4 giờ trước đó gắn với nguy cơ gấp đôi, 2 ly gấp ba.
Triệu chứng thường xuất hiện 12-36 giờ sau khi uống: tim đập nhanh, không đều, hồi hộp, khó thở, chóng mặt. Đa số tự hết khi ngừng rượu, nhưng rung nhĩ làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông và đột quỵ.
Người có bệnh tim, tăng huyết áp, từng bị rung nhĩ nên hạn chế tối đa rượu dịp Tết. Thấy tim đập loạn kèm khó thở, đau ngực, yếu nửa người, méo miệng: gọi 115 ngay.
4. Ăn uống: tăng cân ít hơn bạn nghĩ, ngộ độc nhiều hơn bạn nghĩ
Chuyện "Tết lên 3-5kg" phần lớn là cảm giác. Nghiên cứu nổi tiếng trên tạp chí NEJM (2000) theo dõi 195 người lớn trong mùa lễ cuối năm ở Mỹ: trung bình chỉ tăng 0,37kg, nhưng 14% người tăng hơn 2,3kg. Một nghiên cứu dùng cân thông minh ở Mỹ, Đức, Nhật ghi nhận mức tăng trung bình 0,5-0,8kg. Vấn đề là phần tăng này thường không mất đi sau Tết, cộng dồn qua nhiều năm.
Rủi ro gần hơn là ngộ độc thực phẩm từ đồ ăn để ngoài lâu: thịt đông, giò, bánh chưng đã bóc, đồ nhắm bày cả buổi. Khuyến cáo của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA): đồ ăn chín dễ hỏng để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ thì bỏ; nếu trời trên 32°C thì chỉ 1 giờ. Khoảng 4-60°C là vùng vi khuẩn sinh sôi nhanh. Hâm lại cho nóng đều, tới khoảng 74°C ở giữa miếng.
- Bày đồ ăn theo đợt nhỏ, phần còn lại cất tủ lạnh ngay.
- Thịt đông, giò, chả đã cắt: cất ngăn mát, dùng trong 3-4 ngày.
- Miền Nam trời nóng: áp dụng quy tắc 1 giờ.
- Bánh chưng để ngoài có mùi chua, nhớt: bỏ, không tiếc.
5. Người có bệnh nền: bỏ thuốc vì đi chơi, ăn mặn, ngủ thất thường
Kỳ nghỉ dài làm nhiều người quên hoặc tự ngưng thuốc huyết áp, tiểu đường, trong khi lại ăn mặn (dưa hành, giò chả, đồ khô), uống rượu, thức khuya. Đây là tổ hợp dễ làm huyết áp, đường huyết tăng vọt.
- Mang đủ thuốc cho cả kỳ nghỉ cộng thêm vài ngày dự phòng, đặt báo thức giờ uống thuốc.
- Người tăng huyết áp: đo huyết áp đều nếu có máy ở nhà, hạn chế đồ muối, dưa, đồ khô.
- Người tiểu đường: chú ý bánh mứt, nước ngọt, xôi chè; chia nhỏ bữa.
- Ghi sẵn số điện thoại bệnh viện gần quê và số 115.
Checklist 5 phút trước kỳ nghỉ
- Chốt người lái xe không uống rượu cho từng buổi tiệc, hoặc lưu sẵn số taxi.
- Kiểm tra rượu trong nhà: bỏ chai không nhãn, không rõ nguồn.
- Dọn tủ lạnh, chừa chỗ cất đồ ăn thừa ngay sau bữa.
- Soạn túi thuốc cho người có bệnh nền.
- Lưu số 115 và Trung tâm Chống độc (nếu ở Hà Nội: Bệnh viện Bạch Mai).
Làm theo mà vẫn chưa được?
Uống bao nhiêu rượu thì an toàn khi lái xe?
Theo luật hiện hành, không có mức nào: có nồng độ cồn là vi phạm. Về sức khỏe, cơ thể cần nhiều giờ để chuyển hóa hết cồn, cảm giác tỉnh táo không đáng tin.
Uống nước giải rượu, ăn đồ chua có giúp nhanh hết say không?
Không làm cồn trong máu giảm nhanh hơn. Chỉ có thời gian để gan chuyển hóa.
Làm sao biết rượu có methanol?
Không thể biết bằng mắt, mùi hay đốt thử. Cách an toàn duy nhất là không uống rượu không rõ nguồn gốc.
Tài liệu tham khảo
- Luật sư Việt Nam: 230 người tử vong vì tai nạn giao thông trong 9 ngày nghỉ Tết
- Đại biểu Nhân dân: 9 ngày nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ, tai nạn giao thông giảm cả 3 tiêu chí
- Báo Hà Tĩnh: Bốn ngày nghỉ Tết Dương lịch có 94 người tử vong do tai nạn giao thông
- Đại biểu Nhân dân: Ngộ độc rượu giả, bác sĩ cảnh báo gia tăng trong dịp Tết
- Luật sư Việt Nam: Tuyệt đối không sử dụng rượu không rõ nguồn gốc nhãn mác
- VnExpress: Methanol gây cái chết từ từ
- UCSF CTSI: A link between alcohol and atrial fibrillation
- Medscape/eMedicine: Holiday Heart Syndrome
- Yanovski và cộng sự, NEJM 2000: A prospective study of holiday weight gain
- Live Science: tăng cân dịp lễ ở Mỹ, Nhật, Đức (dữ liệu cân thông minh)
- Harvard Health: The overlooked hazards of holiday eating
- Food Safety News: bảo quản đồ ăn thừa dịp lễ (quy tắc 2 giờ của USDA)